英雄联盟竞猜-lol竞猜-LOL赛事竞猜

A:GANBAATAR:历史上的文明冲突之“匈奴与汉朝”

来源:http://www.sonin.mn/blog/ganbaatar/112385

作者:YA.GANBAATAR

2020-08-27

Жао улс-Жуншань улсын дайнд буюу Жао-Ху нарын дайны энэ цаг ?ед нангиадын их цэргийн Ли Му хэмээх жанжин тодрон гарсан бол хожмын Х?нн? улс байгуулагдах ?е буюу Т?мэн шаньюй, Моодун шаньюйн цаг ?ед нангиадын Хан улсын их цэргийн жанжин Мэн Тянь Х?н-Хангийн ужиг дайны т??хэнд тодрон гарсан байдаг. З?вх?н нэг удаагийн тулалдаанд тэрбээр Х?нн?гээс байлдааны морин тэрэг 1300, морин цэрэг 13 мянга, явган цэрэг 50 мянга, нум сумт цэрэг 100 мянгыг олзолж байжээ. Ли Му жанжин энэ тулалдаанд “Х?нн?гийн хувцад ?мсч, морь унан, нум сумаар харвалдаж сурсан” цэрэг армийг хэрэглээд зогссонг?й, Х?нн?гийн байлдах арга урлагийг сурамгай ашиглаж хэрэглэсэн нь амжилтанд х?ргэсэн байна. Ли Му жанжин улам давшин явж Ойн Ху аймгийн ?лдсэн хэсэг, бас З??н Ху аймгийг довтлон дайлж улам холтгон х??жээ. Энэ б?хнээс д?гнэхэд н??дэлчдийн байгуулсан анхны т?р т?ст улс болох Жуншань улс хэмээх аймгуудын холбооны хэлбэртэй ?в?рм?ц нэгэн улсын б?рэлдэх??нд Х?нн?ч??д явж байснаар барахг?й энэ улсын гол ц?м нь болж байжээ гэж ?зэхэд х?рч байна. Жуншань улс нь хожмын Х?нн? улсын нэг адил олон угсаатнаас б?рдсэн, бас хожмын Хитан улсын нэг адил нангиад-н??дэлчид холилдсон, н??длийн ба суурин соёл иргэншил хосолсон улс байжээ гэж ?зэж болно. Ийм улсыг Л.Н.Гумилев "семи-этнос" буюу "холимог угсаатан" гэж нэрлэсэн билээ. Харин хожмын Х?нн? улс, Х?н г?рнээс бага жижиг улс байсан бололтой. Учир нь эртний хятадын т??хийн сурвалжид Жуншань улсыг "мянган тэрэгт бага улс” гээд харин ??рсдийн Жао улсыг “т?мэн тэрэгт их улс” гэж нэрлэсэн байдаг. Энэ нь байлдааны морин тэргийг хэлж байгаа хэрэг. 

 

 

 

Н??дэлчид байлдааны морин тэрэг хэрэглэх нь бага, цэрэг дайчин бухэн тус тусдаа агт х?лэгтэй байдаг бол хятадууд агт морь ц??х?н тул нэг бол байлдааны морин тэргэн дээр олуулаа сууж явдаг, эс бол явган цэрэг олонтой байсныг ??нтэй холбон ?зэж болно. Тиймээс байлдааны тэрэг хэд хэчнээтэй байснаар нь тухайн улсыг том, жижиг байсан гэж ?зэх нь учир дутагдалтай. Дээр дурдсанчлан н??дэлчдийн цэрг??д б?гд морьт цэрэг болохоор байлдааны морин тэрэг хэрэглэх шаардлага бага байсан гэж ойлгож болно.

 

 

 

Геополитикийн бодлогын ??днээс ?г??лэхэд ер??с?? энэ цаг ?еийн угсаатан, ?ндэстэн, улс аймгуудын хоорондын энэ мэт харилцаа, ?йл явдлуудыг з?вх?н тухайн зурвас цаг ?еийг нь сугалан авч ?зэх биш, харин т??хийн нэлээд урт удаан хугацааны ?нг?н дээр ээлж дараатайгаар буулган авч ?зэхэд олон асуудап тодрон ирнэ. Тухайлбал МТ? II-I мянган жилийн туршид Т?в Азийн энэ б?с нутагт н??дэлчин хийгээд суурин соёл иргэншлийн хооронд геополитикийн бодлого явагдаж, н??дэлчин ард т?мн??д ямагт суурин ард т?мний т?рэлтэд ?рт?н, физикийн ойлголтоор бол т?в??с зугтах х?чний ?йлчлэлд автаж, б?с нутгийн зах хязгаар руу т?рэгдэн холдож байсныг улс хоорондын харилцааны ойлголтоор авч хэлбэл суурьшмал хятад ?ндэстэн х?гжин х?чирхэгжиж, нийгмийн доод шатнаас дээд шат руу дэвшин орж, х?н ам нь ?сч олшрохын хэрээр газар нутгаа ?рг?тг?н тэлэх хэрэгцээ шаардлага гарч ирсний дагуу нангиадын олон ханлиг улс хоорондоо нэгдэн нийлж х?чирхэгжих тусам улам эрчтэй хэрэгжих болсон ?йл явц ?рн?с?н байна. ??нийг н?г?? талаас нь Соёл иргэншл??дийн тулгаралт, т??ний д?нд явагдсан Соёл иргэншлийн т?рэлт гэсэн ухагдахуунаар ойлгож болно. Ойлгомжтой байх ??днээс саяхны хэрэг явдал болох Европчууд Америк тивийг эзэгнэн суурьшсан т??хэн ?йл явцын жишээн дээр тайлбарлая. Европчууд Америк тивд х?л тавихаас ?мн? тэнд овгийн байгууллын ?е шатанд байсан индианчууд овог отгоороо с?рэглэн аж т?рд?г байжээ. Тэд аймгийн байгууллын т?вшинд ч х?рээг?й байсан хэрэг. Тэд газар тариалан эрхэлж байсанг?й, мал аж ахуй ч эрхэлж байсанг?й, з?вх?н ав г?р?? эрхлэн агнасан мал амьтныхаа махаар нь хооллож, арьс шир, ?с ноосоор нь хувцаслан, энэ маягаар хэдэн мянган жилийг туулан ирсэн ажээ.

Ингэж ?зэхээс ??р аргаг?й. Яагаад гэвэл Т?в Азиас анхны х?м??сийн Их н??длийн цуваа хэд хэдэн удаа болж ?нг?рсний с??лчийнх нь одоогоос 7 мянган жилийн ?мн? болсон гэж ?здэг. Т?в Азийн н??дэлчид Америк тивийг нээгээд т?чн??н хугацаа ?нг?р?х?д индианчууд овгийн байгууллын т?вшинд л байсаар иржээ. Юу ч ??рчл?гд?ж хувирсанг?й, х?гжиж дэвжсэнг?й. Яагаад ингэв? гэж асуувал олон янзын хариу, д?гнэлт таамаглал дэвш??лж болохын дотор нэлээд бодитой гэж ?зсэн зарим таамаглал бол нэгд?гээрт: Америк тивд х?рч очсон индианчуудад ??р х?гжинг?й соёл иргэншлийн тулгаралт тохиолдсонг?й.

 

Энэ бол их чухал х?чин з?йл бололтой. Т?в Азийн н??дэлчин ард т?мн??дийн дэргэд х?рш зэргэлдээ хэд хэдэн том соёл иргэншил зэрэгцэн оршиж тодорхой хэмжээгээр харилцаж байсан нь н??дэлчин ард т?мн??д тэднийг дагаад х?гжиж хувьсах, улмаар Н??длийн соёл, Н??длийн соёл иргэншил ??сч б?рэлдэх ?йл явцад т?лхэлт болж ?гс?н т?дийг?й хожим хойно нь ??рийн соёл иргэншлийн н?л?? х?рээнд хаман оруулах гэж оролдох болжээ. Энэ байдал нь тэднийг хурцлан ирлэж, ??рийн гэсэн ?в?рм?ц соёл, соёл иргэншлээ улам х?гж??лэн чадваржуулж авч явахын т?л?? байнгын з?тгэл тэмцэлд х?ргэсэн нь эргээд тэдний нийгмийн х?гжил дэвшилд нааштайгаар н?л??лжээ. ??ний д?нд н??дэлчин ард т?мн??д х?й нэгдлийн болоод овгийн байгууллаасаа салж х?м??сийн нийтлэгийн ил?? дэвшилтэт хэлбэр болох аймгийн холбооны т?вшинд х?рч, аажмаар бас улс байгуулж улсыг удирдан жолоодох т?рийн анхдагч хэлбэр??дийг бий болгосон байна.Яагаад н??дэлчин ард т?мн??д ийм т?вшинд х?рч чадав? гэх?л м?н л олон х?чин з?йл н?хц?лд?н н?л??лсний дотор гадаад х?чин з?йл??д гэхэд л зэрэгцэн оршиж байсан хоёр ??р х?чирхэг соёл иргэншлийн н?л?? тусгал нь нийгмийн х?гжлийн хурдасгуур, хурдасгагч х?чин з?йл болж ?гс?н нь дамжигг?й биз ээ. Тэр хоёр ??р соёл иргэншлийн нэг нь ?мн? з?гт оршиж байсан нангиад иргэдийн бий болгосон суурьшмал тариачны соёл иргэншил, н?г?? нь ?рн? з?гээс н?л??лс?н Скиф??дийн з??ж авчирсан ?рнийн соёл иргэншил юм. Тэгвэл Америкийн уугуул иргэдэд ингэж н?л??л?х х?чин з?йл байсанг?й. Б?гдээрээ адилхан нэг л т?вшинд байсан нь бусдаас суралцах, бусдаас ил??г б?тээх б?тээлч идэвх ?рн?х н?хц?л ??сгэх боломжг?й байжээ. Тийм л учраас индианчууд Т?в Азиас н??хдээ ямар т?вшинд байсан, тэр л т?вшиндээ мянга мянган жилийг туулан ирсэн хэрэг байлаа. 7 мянганы тэртээд Азид ч тэр, мал аж ахуй, газар тариалан аль аль нь д?нг?ж ??сч байсан, х?гжинг?й т?вшиндээ х?рэх болоог?й байв. Тэд з?вх?н ан г?р??, загас агнуур эрхлэх т?дий, ??р??р хэлвэл б?тээлч ?йлдвэрлэгч болоог?й, байгалийн бэлэн юмыг шууд хэрэглэгчид хэвээр байлаа. 7 мянгаас цааших цаг хугацааны дотор дэлхий даяараа л ийм байжээ.

 

Ийм боломж индианчуудад байсанг?й. Тэд мал аж ахуй эрхэлсэнг?й, газар тариалан ч оролдсонг?й. Ядаж л хэдэн саяараа бэлчиж явдаг, намар цагт уулгалан дайрч хэдэн арваар нь авлаж ?влийн идэш болгон ??цэлж х?нсэндээ хэрэглэдэг байсан бизон хэмээх бух ?хрийг х?ртэл гэрш??лэн тэжээж, с?? саалийг нь авах санаа тэдэнд т?р??г?й юм. Энэ мэтээр Америк тивд ?й олноороо байсан буга, хандгай, зээр г?р??с, аргаль, янгир гэх зэрэг амьтдыг ч “олж харааг?й” аж. Уг нь чингэсэн бол тэд малчин ард т?мэн болох байлаа. Ганцхан мустанг хэмээх зэрлэг адууг л гаршуулан тэжээж уналга, ачлагад сурган хэрэглэсэн нь угаасаа х?н гэдэг амьтан адууг их эртнээс гаршуулсны илрэл буюу индианчууд б?р Т?в Азид байх ?еийн улбаатай хэрэг явдал буй заа. Хоёрдугаарт: Индианчууд дотроо соёл иргэншийн хувьд ялгаран салж тэр чиглэлээрээ х?гжин хувьсч чадсанг?й. Гэвч ??нийг ?л ?г??лэн гол асуудалдаа эргэн орьё. Дээр дурдсан соёл иргэншл??дийн тулгаралт  буюу ??р соёл иргэншлийн т?рэлтийн жишээг бид, Америк тивийн уугуул иргэдтэй тулгарсан Европын соёл иргэншлийн т?рэлтээр тайлбарлаж болох байна. Нийгмийн хол з?р??тэй доогуур т?вшинд байсан индианчууд Европчуудыг орж ирэхэд б?х талаараа эн зэрэгцэж чадахг?й байснаас т?рэгдэж эхэлжээ. Энэ ?гийг шууд ба шууд бус утгаар нь хэлж байна. ?й олноороо, тэгэхдээ хурдан буу, хувцас хунар, архи сархад гээд б?хий л з?йлээрээ т?рэн орж ирсэн европчуудад индианчууд газар нутгаа шил архи, ширхэг тамхины т?л?? арилжин худалдаж, эсвэл алт м?нг?, эрдэнэс баялгаа ?г?хг?й гэсэн ч х?чээр булаалган алдаж эхэлжээ. Тийнх?? Америк тивийн хоёр эх газрыг эзэгнэн аж т?рж асан индианчууд ?н??д?р Аляска хавийн алга дарам газартай л ?лдсэн билээ. Ийм д?р зураг Т?в Азид болоог?й ч ??нтэй т?стэй ?йл явц олон мянган жилийн туршид явагджээ. 

 

 

 

?мн? з?гт х?рш зэргэлдээ оршиж асан суурьшмал тариачны соёл иргэншлийн давуу х?чин з?йл??д нэвтрэн ирж н??дэлчдийн бие сэтгэлийг татан дуудаж, ?рн? з?гээс энэтхэг-жагар, араб перс, бас скиф??дээр дамжин грек, ром, мисирийн соёл иргэншлийн н?л?? ч х?рч ирж байв. Гэхдээ ?мн? з?гийн соёл иргэншлийн н?л?? х?рээ ?рн? з?гийнхээс ил?? х?чтэй байлаа. ?мн? з?гийн соёл иргэншлийн т?рэлт шууд уггаараа хэрэгжиж байжээ. Энэ бол газар з?йн буюу геополитикийн ойлголт болж хувирч байна гэсэн ?г ээ.

 

 

 

Европчууд Америк тивийг эзэгнэхэд гурван зуун жил шаардагдсан бол Х?х м?р?н, Шар м?рний хоорондох ай савд ?ндэслэсэн нангиад-хятад иргэд ?мн? ба умаршаа газар нутгаа ?рг?тг?н тэлэхэд гурван мянган жилийн хугацаа шаардагдсан болой. ??нийг бид нийтдээ зургаан мянга шахам жилийн хугацааг хамарсан хоёр ?е шатаар ялган ?зэж болох байна. Эхнийх нь ?е шат бол нэн эрт ?еэс буюу МТ? III мянган жилийн ?мн??с МТ? III зууныг х?ртэлх ?е. Энэ бол бидний ?г??лэн буй тэр цаг ?е б?г??д соёл иргэншлийн хувьд н??дэлчдээс ил?? гарч ялгаран х?гжиж эхэлсэн суурьшмал соёл иргэншлийн т?рэлт н??дэлчдэд х?рч эхэлсээр гурван мянган жил болоход н??дэлчдийн газар нутаг тэн хагастаа х?рч хумигдсан байна. Хоёрдахь ?е шат буюу ?н??дрийг х?ртэлх хоёр мянган жилийн дотор ч м?н??х соёл иргэншлийн т?рэлт идэвхтэй ?ргэлжилсэн юм. Соёл иргэншлийн т?рэлт гэдэг ойлголтыг з?вх?н газар нуггийн т?дийг??р авч ?зэж болохг?й. Т??ний дээр аж т?р?х ёс, аж ахуй, эдийн засгийн талаар ижилсэх, х?н амз?йн хувьд холилдох, хэл аялгуу, бичиг ?сэг нэг болох гэх мэтийн олон чухал ойлголт б?хий ?йл явц явагддаг. Тэгээд х?чтэй нь х?чг?йгээ эрхшээх, нэг нь н?г??г?? уусгах буюу т??хэн урт удаан цаг хугацаа шаардагдах угсаатан ?ндэстэн алга болох, т??хийн тавцангаас гээгдэх ?йл явц ?ргэлжилдэг болой.

 

?ргэлжлэл бий

 

Я.Ганбаатар Доктор орчуулагч


责任编纂:保罗
相关人物
YA. GANBAATAR

YA. GANBAATAR在历史,文学和诗歌的翻...

了解更多